MEDEMBLIK - Meer dan tachtig jaar na de crash van een Britse Whitley-bommenwerper in Wervershoof blijkt het verhaal van de bemanning nog altijd niet volledig verteld. Een recent ontdekte brief van burgemeester Raat uit 1946 werpt nieuw licht op het lot van sergeant John Glover Moriarty, een van de overlevenden van de crash. Uit de brief blijkt dat hij zich na het neerstorten van het vliegtuig twee dagen verborgen hield in een landbouwschuurtje, voordat hij in Duitse handen viel.

De ontdekking kwam voort uit het onderzoek van Erik IJskes en Petra Koomen van Oorlogsmuseum Medemblik naar de crash van de Whitley BD201. Deze Britse bommenwerper stortte in de nacht van 11 op 12 augustus 1942 neer in Wervershoof. Het toestel was onderweg terug van een bombardementsmissie boven Duitsland toen het werd onderschept door een Duitse nachtjager. Uiteindelijk kwam de Whitley terecht op het land van een Wervershoofse boer.

Decennialang was bekend dat sergeant Moriarty de crash had overleefd en uiteindelijk krijgsgevangen werd gemaakt. De nieuwgevonden brief laat echter zien dat zich tussen die twee gebeurtenissen een onbekend hoofdstuk afspeelde.

In de brief, gericht aan Captain Franklin D. Coslett en gedateerd 6 maart 1946, beschrijft burgemeester Raat hoe Moriarty zich na de crash met een verstuikte enkel twee dagen verborgen hield in een landbouwschuurtje in de omgeving van de crashlocatie. Toen hij uiteindelijk werd aangetroffen, verkeerde hij volgens de burgemeester in slechte conditie. Hij was uitgehongerd en werd naar de woning van burgemeester Raat gebracht, waar mevrouw Raat hem van voedsel voorzag. Omdat hij voortdurend werd bewaakt, was er geen mogelijkheid hem verder te helpen ontsnappen. Enkele uren later werd hij door de Duitse bezetter meegenomen.

De inhoud van de brief roept nieuwe vragen op. Hoe kon een geallieerde vlieger zich twee dagen schuilhouden in de directe omgeving van het wrak? Wie wist van zijn aanwezigheid? En waarom heeft Moriarty zelf later nauwelijks over deze periode gesproken?

In het naoorlogse D-mob rapport dat hij na zijn bevrijding opstelde, wordt slechts kort melding gemaakt van een ontbijt dat hij na zijn arrestatie kreeg voorgeschoteld. Over twee dagen onderduiken wordt met geen woord gerept. Mogelijk speelde het verstrijken van de tijd een rol, maar het is ook denkbaar dat hij deze traumatische gebeurtenis liever achter zich liet.

Juist die open vragen maken duidelijk dat zelfs ruim tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog nog nieuwe historische ontdekkingen mogelijk zijn.

Het verhaal kreeg de afgelopen jaren bovendien een bijzondere menselijke dimensie. Onderzoek naar de crash bracht Nederlandse onderzoekers in contact met Simon Moriarty, de zoon van John Glover Moriarty. Wat begon als een zoektocht naar historische feiten groeide uit tot een persoonlijke band tussen de familie Moriarty en betrokkenen in West-Friesland.

In oktober vorig jaar bezocht de familie Moriarty voor het eerst de plek waar hun vader en grootvader in 1942 neerkwam. Voor de familie was het een emotionele ervaring om de locatie te zien waar een gebeurtenis plaatsvond die het verdere leven van hun vader diepgaand heeft beïnvloed. Tegelijkertijd kregen zij een indruk van hoe de oorlog werd beleefd in een bezet Nederlands dorp, een perspectief dat voor Britten vaak minder zichtbaar is.

De ontmoeting maakte zoveel indruk dat onlangs een tegenbezoek aan Londen volgde. Tijdens dat bezoek stonden herinneringen aan de crash centraal, maar werd ook duidelijk hoe geschiedenis mensen uit verschillende landen en generaties met elkaar kan verbinden. Meer dan tachtig jaar na de oorlog heeft het verhaal van de Whitley BD201 geleid tot nieuwe vriendschappen, nieuwe inzichten en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid om het verleden levend te houden.

Voor Simon Moriarty was de vondst van de brief bijzonder emotioneel. Niet alleen omdat deze nieuwe informatie bevat over het lot van zijn vader, maar ook omdat daarin de namen voorkomen van mensen die destijds probeerden hulp te bieden. De brief laat zien dat er midden in de oorlog inwoners waren die bereid waren risico's te nemen voor een geallieerde vlieger.

Het onderzoek is daarmee nog niet afgerond. Integendeel: iedere nieuwe vondst lijkt weer nieuwe vragen op te roepen. De familie Moriarty onderzoekt inmiddels de mogelijkheden om samen met het Imperial War Museum aandacht te vragen voor het verhaal van hun vader. Daarbij wordt zelfs gedacht aan een documentaire waarin het verhaal vanuit zowel Brits als Nederlands perspectief wordt verteld. Enerzijds het verhaal van een vrij land dat de strijd tegen Duitsland voortzette, anderzijds dat van een bezet land waarin inwoners onder moeilijke omstandigheden probeerden geallieerde militairen te helpen.

Ruim tachtig jaar na de crash blijkt het verhaal van de Whitley BD201 daarmee nog altijd niet voltooid. Een vergeten brief, een verborgen hoofdstuk uit de oorlog en een bijzondere band tussen Wervershoof en Londen zorgen ervoor dat de geschiedenis van deze bemanning opnieuw tot leven komt.